Historie

De naam 'Dongen' is ontstaan uit 'Donk-Aa'. Een donk is een zandige ophoping in een moerassig gebied. Met Aa wordt het riviertje bedoeld dat langs zo’n donk stroomde. De oudste vermelding van Dongen is gevonden in een akte uit 1281. In dat jaar leende Willem van Hoorne en Altena, heer van Loon op Zand, een deel van het huidige grondgebied van Dongen aan Wouter Volckaert. Ten oosten van rivier de Donge richtte in 1287 dezelfde Willem de afzonderlijke heerlijkheid Dongen op. Beide delen van Dongen kwamen in de daaropvolgende eeuw in handen van Willem van Duvenvoorde. Hij verkocht in 1350 zijn woning en landerijen aan zijn dochter Beatrijs en haar man Roelof van Dalem, die daarmee de eerste Heer en Vrouwe van het ‘Heerlijckheid Dongen’ werden.


VERSCHILLENDE DORPEN

Dongen en ’s Gravenmoer zijn zeer verschillende dorpen. 's Gravenmoer is een typisch landelijke gemeente, terwijl Dongen is geïndustrialiseerd en grotendeels bebouwd. Ook is 's Gravenmoer meer op het noorden georiënteerd en voornamelijk protestant. Dongen daarentegen is meer Brabants en overwegend katholiek. De grens tussen de dorpen vormde lange tijd de grens tussen Holland en Brabant. Op 1 januari 1997 werden Dongen en ’s Gravenmoer samengevoegd tot één gemeente. De demarcatielijn, die al sinds 1287 bestond, verdween. Een demarcatielijn werd vastgesteld bij een wapenstilstand en geen der partijen mocht deze lijn overschrijden. Die grens is weer zichtbaar gemaakt en ingericht als wandelroute. 


NIJVERHEID

In de 17e eeuw was landbouw de belangrijkste bron van inkomsten voor de bevolking van Dongen. Later vond in het dorp de fabricage van waterlaarzen en pantoffels plaats. In deze nijverheid lag de grondslag van de lederindustrie die vooral in de 19e eeuw enorm toenam. Het merendeel van de beroepsbevolking verdiende met deze nijverheid de kost. Na de Tweede wereldoorlog nam dat af, maar nog steeds zijn er veel looierijcomplexen in Dongen. De in Dongen gevestigde congregaties van de zusters Franciscanessen van Dongen en de Broeders van Onze Lieve Vrouw van Lourdes gaven les aan de kweekschool. Leden van de congregaties, maar ook talloze leken haalden hier hun onderwijsbekwaamheid. 


TURFHANDEL EN KANTKLOSSEN

In ’s Gravenmoer was de turfhandel lange tijd het belangrijkste middel van bestaan. De moeren werden uitgegraven om er met schepen bij te komen. Zo konden de gedolven turven worden ingeladen om ze naar Holland en Zeeland te vervoeren. In de loop van de 17e eeuw raakten de turfgronden echter uitgeput en de inwoners begonnen met hooihandel. Hoewel het hooi uit ’s Gravenmoer zeer bekend en zeer gevraagd was, had het dorp weinig welvaart. Een andere bestaansbron was de scheepsvaart. De werf heette Geubels naar de kleine platbodemschepen die turf en hooi vervoerden. In de 17e eeuw was er al kantwerk in ’s Gravenmoer; het kantklossen was een echte huisindustrie. De kant die de vrouwen en meisjes produceerden werd met de turfschepen onder andere naar de Zuid-Hollandse eilanden meegenomen en daar verkocht. ’s Gravenmoer staat in de kantwereld vooral bekend om de schuine netslag en de bijzondere motieven zoals de boot, het molenwiekje, de knipschaar en het perkinneke. Meer informatie: www.hetmolenwiekje.nl


Meer informatie

Heemkundekring De Heerlyckheit Dongen
www.heemkundedongen.nl


Heemkundekring Des Graven Moer
www.heemkunde-sgravenmoer.nl


Regionaal Archief Tilburg
Vrijwel alle archieven van Dongen en ’s Gravenmoer zijn geïnventariseerd en beschikbaar gesteld op de website van het Regionaal Archief Tilburg.
www.regionaalarchieftilburg.nl

Feest, festival & evenementen
Theater & dans
Muziek
Film
Musea
Kinderen
Wandelen & fietsen
Exposities
Cursussen & workshops